नांदेड: दि. १४ (विशेष प्रतिनिधी ग्रामीण) तंत्रज्ञान हा केवळ करमणुकीचा विषय न राहता तो सामाजिक बांधिलकीचे सशक्त साधन बनू शकतो, याचा प्रत्यय मौजे धनगरवाडी (ता. जि. नांदेड) येथे सुरू असलेल्या राष्ट्रीय सेवा योजना च्या सात दिवसीय विशेष वार्षिक युवक शिबिरातील एका अनोख्या सत्रातून आला. विद्यापीठाच्या रासेयो विभागाच्या वतीने आयोजित या शिबिरात ‘मोबाईल जर्नलिझम’ (मोजो) विषयावर घेण्यात आलेल्या प्रशिक्षण सत्राने ग्रामीण तरुणांच्या कल्पनाशक्तीला नवी दिशा दिली. आजच्या डिजिटल युगात मोबाईल फोनचा वापर केवळ संवादापुरता मर्यादित न राहता पत्रकारिता आणि स्वयंरोजगाराचे माध्यम कसे बनू शकतो, याचे सखोल मार्गदर्शन विद्यापीठातील माध्यमशास्त्र संकुलाचे सहाय्यक प्राध्यापक डॉ. कैलाश भानुदास यादव यांनी उपस्थित ५४ विद्यार्थी-विद्यार्थिनींना केले. या सत्राने ग्रामीण भागातील समस्या जगासमोर आणण्यासाठी तंत्रज्ञान हे कसे ‘गेम चेंजर’ ठरू शकते, याची प्रचिती आणून दिली. डॉ. यादव यांनी विद्यार्थ्यांना मोबाईलच्या साहाय्याने व्यावसायिक दर्जाचे व्हिडिओ चित्रीकरण, प्रभावी ‘व्हॉइस ओव्हर’, आकर्षक शीर्षके (टायटल्स) तयार करण्याचे बारकावे शिकवले. त्यासोबतच कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (एआय) वापर करून पार्श्वभूमी बदलणे, संगीत भरणे या आधुनिक तंत्रांची सविस्तर माहिती देत प्रात्यक्षिके करून दाखवली. “आज गावोगावचे प्रश्न, सामाजिक विषमता, विकासाच्या कथा या साऱ्यांचे दस्तावेजीकरण करून ते जगापर्यंत पोहोचवण्याची क्षमता प्रत्येक तरुणाच्या खिशातील या छोट्याशा उपकरणात आहे,” असे आवर्जून सांगत त्यांनी विद्यार्थ्यांना या माध्यमातून आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होण्याचे मार्गदर्शनही केले. कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी असलेले रासेयो विभागाचे संचालक डॉ. मारोती गायकवाड यांनी आपल्या मनोगतात राष्ट्रीय सेवा योजनेची मूलतत्त्वे व कार्यपद्धती स्पष्ट केली. विद्यार्थ्यांनी केवळ शिबिरापुरते मर्यादित न राहता आयुष्यभर समाजसेवेचे हेच तंत्रज्ञानाशी जोडलेले मॉडेल आत्मसात करावे, असे आवाहन त्यांनी केले. प्रास्ताविकातूनच विद्यार्थ्यांच्या मनात तंत्रज्ञानाची ओढ निर्माण करण्याचे काम केले ते विद्यापीठ परिसर समन्वयक तथा माध्यमशास्त्र संकुलाचे संचालक प्रा. डॉ. सुहास पाठक यांनी. “एखाद्या गावाचा सर्वांगीण विकास करायचा असेल, तर तिथल्या तरुणांनी नव्या तंत्रज्ञानाशी जोडले गेले पाहिजे. आज जर तुम्ही मोबाईल पत्रकारितेचे कौशल्य अवगत केले, तर उद्या तुम्ही तुमच्या गावाची ओळख जगाच्या नकाशावर निर्माण करू शकता,” असे प्रेरक उदाहरण त्यांनी देत विद्यार्थ्यांच्या मनात नव्या शक्यतांची बीजे रोवली.या प्रशिक्षण सत्राचा उत्साह पाहता ग्रामीण भागातील तरुणही तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून आपला आवाज बुलंद करण्यास सज्ज झाल्याचे दिसून आले. शिबिराला विद्यार्थ्यांबरोबरच गावातील सरपंच, सामाजिक कार्यकर्ते आणि नागरिकांचीही उत्सुकता पाहायला मिळाली. डॉ. पाठक यांनी नमूद केल्याप्रमाणे, या उपक्रमाने ग्रामीण समस्यांना वाचा फोडण्यासाठी विद्यार्थ्यांना एक नवे आणि बलाढ्य व्यासपीठ नक्कीच प्रदान केले आहे. हे शिबिर म्हणजे तंत्रसज्ज समाजसेवकांची एक नवी फळी निर्माण करणारी प्रयोगशाळाच ठरत आहे.
